Camille Claudel (1864- 1943) henz on dokuz ya??nda heykelt?ra? Auguste Rodin (1840-1917)le tan???r. nce ?rencisi, sonra sevgilisi olur. Bunu on be? y?ll?k tutkulu ve f?rt?nal? bir ili?ki izler. Camille bu ili?kiden bezgin ve yenik ?kacakt?r Sevdi?i adamla heykel al??malar?n? birlikte yapacak. Arkas?ndan da ?st?rap y?llar? ba?layacakt?r. Kendisi kadar nl ?air/oyun yazar? Paul Claudel(1868-1955)in ablas? olan Camille Claudel, geceleri gizlice in?aatlardan amur alarak heykel yapmaya ba?lar. On yedi ya??nda bir k?z?n ya?am izgisinde sanata kar?? dayan?lmaz tutku byle ba?lar. En byk arzusu heykelt?ra? olmakt?r. Gece sonsuza dek bo? K?? gnlerinde, karl? havalarda ak?am?n dinginli?inde in?aat ukurlar?na girerek, byk bir h?rsla amurlar? tahta bavulun iine koyar. H?zl? ad?mlarla evinin yolunu tutard?. Kald?r?m ta?lar?n? birer birer say?yor. Sert ta?lar orab?, orab?n? b?rakm?? d?yor. Przl topraktan kay?yor elleri. Solgun ve engin. onu grenler bir anlam veremiyordu. Gecenin bu saatinde gen bir k?z ne yap?yordu? Evinde oturup e? olarak seilmeyi beklemek yerine sanat? olmaya kalk??mak, stelik heykelt?ra?l?k gibi yaln?zca erkeklere mahsus bir sanat dal?n? semek
A?klar?n en by?nn gstergesi, sevdi?ine hayat?n? vermektir. Ba?ka bir deyi?le, lmszle?mek sonsuza do?ru gelece?e uyarlanmakt?r. ??te bu anlaml? szlerin izinde kendini Rodinin yarat?c? ellerine b?rak?r. Camille sessizce, ustas?n?n yol gstermelerini dinliyor. Yarat?c? bak?? birle?tirici oldu?u kadar da ayr??t?r?c?d?r ya da ele?tiricidir. Rodin, Camillei yaratma dzeyinde, izleme dzeyinde, de?erlendirme dzeyinde de nesneleri grmeyi gsteriyor. Yarat?c?l???n n ko?ulu olan grmeyi, bir duygu-d?nce btnl? iinde gerekli?i, tm belirleyici zellikleriyle grsel d?nmeyi ?retiyor. Daha vurgulay?c? tan?mlamayla: ruhsal titre?imlerin t?n?s?n? duyma ve en yksek dzeydeki hakikatlara a?lmad?r. te yandan, Rodinnin yan?nda kald??? ve hayranl???n? gizlemedi?i stad?n, be? y?l boyunca sekreterli?ini yapan; sanat? hakk?nda bir biyografik kitap yazan Alman ?airi Rainer Maria Rilke(1875- 1926)ye gre, Rodin her ?eyden nce sabr?n bir simgesidir. Rodin al??kanl???n, yarat?c?l???n, sabr?n, sreklili?in, yo?unlu?un, ya?ama sevincinin, tabiat hayranl???n?n, bykl?n ta kendisidir Rilkenin gznde.
Hazla sevincin, heyecanla al??man?n bulu?tu?u yer: Atlye
Camille, ayr?nt?lar?n kurdu?u btnlkte bir heykel formunu iinde ve nesnelerde d?nmeye ba?l?yor. Btnle paralar?n giz dolu uyumunda sonsuz ara?t?rma, inceleme yolunda Rodinden ald??? derslerde kurallar? yerine getiriyor. Giderek kavramlar?n z ve biimlerini yakalamaya al???yor. ?lgiyle, h?rsla, insan vcudunda e?itli deneyimleri bir bir grerek, izleyerek, ett yaparak, gere?i yaln?z salt estetik objeyi beyninde tasarl?yordu. Bir bak?ma znelli?in emberinden nesnelli?in geni? alanlar?na do?ru ykselmeye al???yordu. Son amac? da gayet tabidir ki, ?ener ZTOP 12 GEL???M ERZURUM zneli nesnel k?labilmektir hi ?phesiz ??te tam bu s?rada Camillein matematiksel zekas? onu, estetik de?ere do?ru ula?mas?n? sa?l?yordu. Muhte?em kk heykelcikler ( Konu?kanlar, Kk k?z vd. ) figr, grup figr al??malar? atlyesini mucizeler dkkn? na dn?tryordu. Byk bir hazla, d?nsellikle, dahas?, zihnin sezgisel yeteneklerini a?ama a?ama belirginle?tiriyordu. Objeleri grmekten ok belirlemek, biimselle?tirmek iin var gc ile gecelerini gndz yaparak al???yordu.
Rodinin etkileri, etkilenimleri heykellerinde yans?yordu. Ama o kendi kendisi olma lksnde, h?rs?nda, sanat dnyas?na apayr? bir ses getirmek istiyordu. Art?k Rodin de ona k?ymetli alt?n gzyle bak?yordu. ?yle diyordu: Ona alt?n?n yerini gsterdim; buldu?u alt?n ona ait. Camillei kendisiyle yar??an bir heykelt?ra? olarak gryordu. Ondaki genel kavray?? biimini ok iyi gryordu. Camille ender rastlanan bir h?rsla, dinmeyen bir heyecanla, nesneler dnyas?ndan seti?i formlar? kompoze ediyordu. Rodinin bstn yapar. Bst dostlar?yla aar. Rodin: On y?l sonraki bstm yapm??s?n der. Hemen arkas?ndan ?u szleri syler: Bayan Claude art?k bir stat! der. Onu sanata zellikle heykele ynelten ?ey, dnyay? ara?t?rmaya ynelten gcn temelinde belirleyici bir yatk?nl?k vard?r. Bunu a?r??t?ran di?er bir ifadeyle: Estetik aban?n temelinde yetkinlik vard?r. Ancak Camille, retime girdi?inde kendi(si)nin bilincinden uzakt?r. nk Camillein en byk fenomeni Rodindir. Di?er bir deyi?le, esin kayna?? odur. Ondan ald??? bilgiler, grgler, izlenimlerle akl?nda betimledi?i -birden do?an son derece ilgi ekici ki?isel gr?lerini yarataca??- figrlerin olu?umunda bu duyu? ve sezi? vard?r. Hatta aralar?nda ilgi ekici bir diyalog geer: -Rodin, her ?ey benden geliyor. -Camille, yoksa beni k?skan?yor musun? Der.
Meseleyi Einfhlung(zde?leyim) kavram?yla zmek gerekirse: estetik nesne kar??s?ndaki co?kunluk kadar o nesneye girebilme yatk?nl???n? duyurur. Camillein yetisi, her ?eyden nce, kafas?nda kurgulad??? eseri imgesel olarak d?nebilme yetene?inden gelir. Sanat? dnyay? soyut olarak de?il, somut olarak grr. Bizzat on be? y?l al??t??? ustas? Rodinden edindi?i izlenimler, izd?mler onda duygusal biimde tezahr eder. Nesneler grlen, i?itilen, elle dokunuland?r. Bu a?amay? Af?ar Timuin ?yle dillendirir: Her sanat yap?t? zel olarak grlm? ve gsterilmi? ili?kilerin yans?d??? btnlkl bir yap?d?r der. Rodinin yapt??? gibi, modellerine gzlerini kapatarak yarat?c? elleriyle ok?ayarak, ke?feder. Damarlar?n ?k?nt?lar?n? ya?am belirtilerini elleriyle yoklayarak beyninde ve gznde tasarlanabilen bir ?ey olarak alg?lar. Ustas?n?n szn unutmaz: Sanat? sadece gzlerine inan?r. Camille ruhsal olarak da t?pk? Van Gogh gibi A?k Hummas?na tutulmu?tur. Yeni bir ac?y?, yeni bir tutkuyu ke?feder bedeni
Sonun ba?lang?c? ve ?st?rap y?llar?
Biz anl?k zavall? kad?nlar?z, zay?f, narin.
Sonsuzlu?un iinde bir gnlk konuklar
Bizden nce kim bilir ka kad?n ayn? ?ark?y?
Buralarda syledi. (Paul Claudel- La cantate a trois voix)
Vincent Van Gogh, Ist?rap hi dinmeyecektir!... derken, Camille Claudel iin A?klar?n en by?nn gstergesi, sevdi?ine hayat?(n?) vermektir. Hatta eserlerinde bile bunu i?ler . Arkada?? Charles Morice, gazetede yay?mlanan yaz?s?nda ?yle diyordu: A?kta kutsal olan ne kadar yan varsa, Matmazel Claudel bu ola?anst esere yerle?tirmi?, akantula adl? eserine. Gogolun deyi?iyle Camille, d???ndan glerken iinden gzya?lar?n? sakl?yordu. Rodinle birlikte ya?ayan Rose Beuret, a?k ili?kisini bilmesiyle ortam gerginle?ir. Bu durum iki sanat?n?n trajik ynn belirler. Camille iin ya?amak ac? ekmektir. Art?k dayanamaz: Birini se ya kar?n ya ben!... Ama Rose kar?m de?il!... Sevdi?ini ben oldu?umu syle. Rodin, sevmenin birok yolu var. Haz?rlanmam iin bana zaman tan? der. Rodinle birlikte oldu?u zaman ruh ve tenin (Pusudaki Ten) doyumsuz katharsisinde hamile kal?r. Rodinin bunu fark edememesi ya?amlar?ndaki en byk k?r?lma noktas? olur. . Camille bu durumu Rodine syledi?inde: Bebek bekledi?ini bilseydim seninle evlenirdim. Duygular?n cehennemine girmek istemiyorum. Sen heykelt?ra?s?n fark etmeliydin!... der. Ama art?k ok ge! nk Camille karn?ndaki cenini krtajla ald?r?r. ?yle yakar?r: Siz kutsal Anne o ilk ve tek ocu?un lmn grdnz! Elveda benim param! Ruhum lesiye kederli.
Hindin gizemli dnyas?nda sylendi?i gibi, Sonbahar bulutlar?na benzer hayat, bir toplan?r, bir da??l?r. Camille de sevdi?i adama ?yle seslenir: Biz orak topraklarda iki hayaletiz demekten kendini alamaz. Rodine kar?? duydu?u duygu yak?nl???nda Lalonun syleyi?inde billurla??r: D?nlen nesne ve d?nen zne, ayr?lmaz bir biimde, tek ve blnmez bir gzellikte kayna??rlar. Ancak Rodin kendine dnk, bencil bir insand?r ve gen Camillein entelektel ve sanatsal geli?imini tamamlarken bir yandan da ba??ms?zl???n? ve sanatsal ki?ili?ini bast?rmaya al???r. Camille, A?lamak yarars?z, susmak daha iyi. Kap?m? sonsuza kadar kap?yorum.
Ruhum lesiye kederli. O bile terk etti! O bile!.. Camille Claudel otuz y?l ak?l hastanesinden yazd??? mektuplar?nda dram?n? bu, szckten ibaret cmleyle zetliyordu. Biteviye sylenip duruyordu: Ya ben, ben onu sevmedim mi? Benim de yak?nmaya hakk?m yok mu?
So?uk gecenin arkas?nda son mektubunda da ?unlar? yaz?yordu: Bir sanat? iin ac? bir srpriz, dllendirilmek yerine ba??ma bu geldi. Zaten byle ?eyler hep beni bulur Trajik olan ekti?i manevi ac?lardan de?il, insanc?l idealin yok olup gidi?ine hay?flan?yordu. Rodinle ya?ad??? tutkulu ili?kiden Camille bezgin ve ezgin d?er. Ama o yenildi?ini ne zaman kendine itiraf edecek, aynalara onun ismini ba??r?yor, sanki sevdi?ini vereceklermi? gibi, bekledi?i ?????, vermek istedi?i sava?? Ne heykel tutkusu ne a?ka ynelen ruh ve ten kendini avutamaz. Art?k yolun sonunun ba?lang?c?na gelmi?tir. Michelangelonun syledigi gibi, Kutsal a?k arm?ha kollar?n? am?? bize(bak?yor).
O dnemin Parisinde sanat?lar aras?nda yayg?n olan absent ikisine olan tutkusu gen kad?n? delili?in s?n?rlar?na kadar gtrr. ?talyan ?airi Cezare Pavesenin intihar?ndan k?sa bir sre nce gnl?ne ?yle yazar. (Sanki Camillein dram?n? yans?t?r.): Ac? bile, intihar bile hayat?n, ?a?k?nl???n, gerilimin bir paras?yd?.
1943de otuz y?ld?r kapal? tutuldu?u bir ak?l hastanesinde len Camille grsel anlamda ender denecek gte ve zgnlkte eserler b?rak?r. Ama erkekler dnyas?nda stnl?n ispatlam?? kad?nlara uygulanan cezadan kurtulamaz: Unutulur Ama o Mathias?n syledi?i gibi, Gerekten insan ona bakt?ka daha ok seviyor onu, daha ok anl?yor, hayran gzlere gzelli?in hakiki sarho?lu?unu doldurdu?unu daha ok hissediyor.
Sanat?yla Camille Claudel
Frans?z sanat tarihisi Rene Huyghe, gr?ler, sezi?ler, al??kanl?klar ve btn d?nmek iin ?yle der: Sanat?lar?n bize sundu?u dnya kendilerinde ta??d?klar? grnmezin grnr yans?s? gibidir. Sanat?lar bize varl?klar?n?n anahtar?n? b?rak?rlar; onlar varl?klar?na bir dolambala, bir simge arac?l???yla girmemize izin verirler. Camillein heykel tutkusuyla birlikte, ki?ili?indeki bireysel g ve co?kun duyu?, sezi? derinli?inde ele?tirel bir gz ortaya 14 GEL???M ERZURUM ?kar. Ve o bunu yapt?. Sonsuz ihtirasla, arzuyla, Epikryen (zevkil) edayla yapt??? heykel gruplar?nda; insan bedenini hareketlerinden soyan birer denemelerdir.
Morhardt Mathias, 1893 Mart?nda Mercure de Franceda yay?mlanan makalesinde ?yle diyordu: Cour des Miraclesa bakan penceresinden orada her gn ya?anan drama tan?k oldu?u dneme ait kk grup al??malar - kr mzisyenin etraf?nda yar? ember halinde oturmu? ocuklar, ?apkalar? elde, elleri arkada, gzleri kapanan yukarda ki pencerelerde iki kk ?ark?c? ve daha bilmedi?im niceler - lmsz eserlerin kutsal izlerini ta??rlar. der. Mathias, nemli bir ayr?nt?y? da izer: drt kad?nda ona bu ola?anst ba?yap?t? esinleyecekti: Les causeuses (Konu?kan Kad?nlar) Biem ve imgeleme gc kar?? konulmaz bir gte. Sanat?n?n insan biimine sayg?s?, onun sadakati bile bugne dek grlmemi? bir ycelik ve serbestlik iinde kendini gsteriyor. der.
Camillein kafas? imgelerle doludur. 113, ?talie Bulvar?ndaki evine dnyor. Birka ayd?r kendi atlyesi var art?k. Atlyesine girip al??maya ba?l?yor. Yitirilmi? zaman? yakalamas? gerekiyor. Yontuyor, taslak yap?yor, ar?yor. Art?k Rodin iin al??m?yor, zaman? var. Bekleyi? iinde, onu bekleyerek yeterince zaman kaybetmedi mi?
Her ?eyi ona ba?lad?. Her ?eyi onda kaybetti
zetlemek gerekirse, Camille Claudel ya?am s?cakl???n?n eksikli?ini seziyor ve her yapt??? heykel onun ?iirini sylyordu. Baudelairein unutulmaz szyle: Hayat gc yarad?l??? btnyle paralara ay?r?yor; sonra kk ruhun ta derinliklerinde olan yasalara gre paralar? bir araya getirerek bunlardan yeni bir dnya yarat?yordu. Ancak, ?unu da gz ard? etmemek gerekir: Camille, gelgitlerini bir deliryum halinde de?il de bir sanat?da olabilecek d??avurumlar olarak gryordu. Nitekim Ak?l Hastanesinden gnderdi?i bir mektupta ?unlar? yazacakt?r: Benim yerim buras? de?il, beni bu ortamdan kurtarmak lz?m; on drt y?ll?k bylesi bir ya?amdan sonra, avaz avaz zgrlk istiyorum der
?indeki ocuk Camille i ne gzel anlat?yor Henry Asselin: Camille binlerce rengin birbirine kar??t???, tyl, kurdeleli ?apkalara, abart?l? giysilere isyan bayra??n? ekmi?ti. nk bu ola?and??? sanat?da bir a??r?l?k, srekli ocuksu bir yan vard?. der. Camille kendisini ve evresini hi abartmadan, do?al, yal?n bir ?ekilde ?yle de?erlendiriyordu: Do?al gzelliklerimi ortaya ?karan gzel ?apkalar, gzel giysiler sat?n almal?yd?m kendime. Bu sanat daha ok ihtiyar sakall?lara, aptal suratl? kad?nlara gre, do?ay? payla?an bir kad?na gre de?il demekten kendini alamaz.
Camille Claudeli hibir ?ey y?ld?r(a)mad?. Kendine zg co?kun ve vah?i yap?s?yla hayat ve sanat maceras?na at?l?r. Rodini btn ihtiras?yla oldu?u kadar btn kalbiyle, btn ruhuyla sevdi. mitsiz a?k, iki sevgiliyi birle?tiremeden melodramla sona erdi. Karde?i Paul Claudel, bu konuda ?u anlaml? sz syleyecektir: Her ?eyi ona ba?lad?. Her ?eyi onda kaybetti. Sonu Yerine 4 Aral?k 1905te sanatseverler taraf?ndan ilgiyle izlenen Serginin zel a?l???n? yapan galerici Eugene Blot, onun iin ?unlar? syler: Sen bu dnemin en otantik heykelt?ra??s?n. Deha her zaman dnemin kbusudur. Sanat?nda k?yas kabul etmeyecek kadar byd. der. Karar vadisinde tek olma zelli?ini ruh ve bedeninde gsterdi. Sanat tarihine kal?c? eserler vererek erkekler dnyas?na nanik yapt?. Hznle, bekleyi?le, umutla/umutsuzluk aras?nda... Byk bir bedelin sanc?s? lmeyen A?k?? hep duyumsad?. Anne Delbee, Camille Claudeli konu alan ve nce Cartoucheriede sonra Jean-Louis Barrault/Rond-Point Tiyatrosunda sahneye koydu. Ayr?ca Rejisr Bruno Nuytten taraf?ndan Camille Claudel 1988de filme al?nd?. Camille Claudeli Isabelle Adjani, Rodini de Gerard Depardieu canland?rd? Tiyatroda ve sinemada lmszle?tirildi. Yarat?c?l?kta otuz y?l, ak?l hastanesinde otuz y?l Ve sanatla, a?kla yo?rulmu? bir mr byle geti!.. Kaynak Anne Delbee, Bir Kad?n, ev.: Ay?e Kur?unlu Orta, Afa Yay., (?kinci Bask?), ?stanbul, 1990. A?klama/Gnderme Rodin ve Camille Claudel aras?nda geen diyaloglar Camille Claudel filminden al?nm??t?r. (rh+artmagazine, S: 82, Temmuz 2011, Yaz zel Say?s?)