Kurban olam y�z�ndeki benlere
Sa�lar?n tarumar tellenirken gel.
Yalvar?r?m uyma sak?n ellere
A?k?n can evinde dinlenirken gel.
D�kt�n yapra??m? dal?ndan bir bir
Sende hayat kaynar, bende can erir.
Kirpi?im alt?nda kaynayan nehir
Ellerim i�inde g�llenirken gel.
Ya?murlar serpilip d�k�ld�?� an
Bu ac? ahenkle ge�erken zamanz
Hele nedir s�yle elinde kalan
Sevdi?im, g�n fecri k�llenirken gel...

Edebiyat Fak�ltesi'ne kaydoldu?um 1971 y?l?nda tan?m??t?m Necati abiyi. Lise ve fak�lte arkada??m, y?llarca kader birli?i yapt???m?z, halen Uluslararas? K?br?s �niversitesi Fen-Edebiyat Fak�ltesi Dekan? olan Prof.Dr. Metin Karada? tan??t?rm??t? bizi. ?ki katl? tipik bir Erzurum evinin zemin kat?, onun pideci d�kk�n?yd?. �st katta da ikamet ediyorlard?.

Metinlerin evi ise hemen yan?ndaki �� katl? evdi. Babas? rahmetli Hac? Kaya amca bat?da bir ?ehre g�� etti?i i�in Metin, evin birinci kat?nda kal?yordu. Fak�lte hayat?m?z bu evde ge�ti diyebilirim. .Bitirme tezimizi dahi burada yaz?p daktiloya ge�tik. D�kk�na girince f?r?n, zeminden bir metre kadar a?a??da, hemen kar??dayd?. Caddeye bakan cam kenarlar?nda �� d�rt sehpa. Etraf?nda arkal?ks?z has?r iskemleler. F?r?n?n sol taraf?ndan �� basamakl? dar bir merdivenle hamur haneye inilirdi. Buras? f?r?n?n arka k?sm?yd?. Un �uvallar?, hamur teknesi, kaday?f tepsisi. Buradan evlerine �?kan bir de kap? vard?.

Necati abi, rahmetli Necip amcan?n tek o?luydu. Sar???n mavi g�zl�, dubleks b?y?kl?, orta boyda, zay?f bir v�cuda sahipti. Sa�lar? orta k?s?mdan d�k�lm�?t�. Genellikle y�z�ndeki tebess�me ?ahit olunurdu. En b�y�?� 7 ya??nda iki erkek �ocu?u vard?. Birka� y?l sonra bunlara iki erkek �ocuk daha eklenmi?ti. ?afakla kalkar, hamurunu yapar, f?r?n? yakar ve ate?in kar??s?nda ter d�kmeye ba?lard?. Ta ki ak?am?n 8,9'una dek.

Bazen kur?un, bazen t�kenmez bir kalem s�rekli sa? kula?? arkas?ndayd?. ??ine dald???, dudaklar? k?p?rdad???, g�zleri mek�ndan soyutland??? anlarda, belli ki m?sralar olu?mu?tu zihninde. Tezg�h?n �zerinde pideleri sard??? gazete k�??tlar?n?n kenar bo?luklar?na d�k�verirdi s�zc�kleri. Bunlardan bir k?sm? haf?zaya veya deftere ge�er, bir k?sm? ise kaybolur giderdi.

"Sun be saki ne olursun i�mesem bo?tur d�nya Yaprak d�km�? dal gibiyim bar?m bozuktur benim ?ster otuz, ister altm??, y�zy?l s�rse de r�ya Bu kervan? terk edecek kuvvetim yoktur benim."

1975 y?l?nda arkada??m?z M.Kemal Bar??, hayat?n?, ruh d�nyas?n? ve ?iirlerini , "A??k Kaderi" ba?l???ndaki bitirme tezinde toplad?.

"A??k Kaderi,8 Kas?m 1943 y?l?nda Erzurum'da do?du. As?l ad? Necati G�ler�dir. Babas? Necip G�ler, annesi G�ls�m G�ler'dir. �ocuklu?u orta s?n?f halk aras?nda ge�en ozan, sanat enstit�s� mezunudur. ?iir yazmaya ortaokul s?ralar?nda serbest vezin ile ba?lar. Bu d�nem ?iirleri, Erzurum�da g�nl�k gazete olan Albayrak'ta yay?nland?. Daha sonra bu ?iirlerini YAMA adl? kitab?nda toplad?.(1966) ?airin as?l g�c�, hece �l��s� ile yazd??? ?iirlerindedir. Bu ?iirlerden bir k?sm?n? Metin Karada? ile beraber olu?turduklar? G�R�NT�LER adl? kitapta ne?retti. Bu ara i?�i olarak Almanya'ya giden ozan, memleket �zlemi, �ekilen s?k?nt?lar, ayr?l?k ac?lar? ve g�nl�k ya?ant?y? dile getiren ?iirleriyle orada ya?ayan T�rkler aras?nda sevilmi?tir. A??k, vatan hasretine dayanamay?p k?sa zaman sonra yurda d�ner. Evli ve d�rt erkek �ocuk sahibi Kaderi, ata yadig�r? meslekleri olan f?r?nc?l?kla hayat?n? kazanmaktad?r. Bu sebeple Erzurum�da F?r?nc?zadeler diye tan?n?rlar. Kaderi, halen Erzurum Ye?en a?a Mahallesi, G�lahmet Caddesi'ndeki 45 no�lu f?r?n? i?letmektedir."

�zge�mi?i, b�yle aktar?l?r bitirme tezinde a????n. Kaderi, halk ozanlar?n?n kayna?? olan bir b�lgenin, Erzurum-Kars y�resinin �ocu?udur. "Ben �ocuklu?umda babam?n s�yledi?i Emrah, S�mmani, Karacao?lan ?iirlerini zevkle dinlerdim. Bunlarda sihirli bir hava bulurdum. �diyor.

Bulundu?u mahalledeki kahvehanelerde, �zellikle ramazan geceleri halk a??klar?n?n at??malar?, onun yeti?mesinde b�y�k rol oynam??t?r. Ozan bu d�nemi ?�yle hik�ye eder: "Bizim mahallede M�?tak'?n Kahvesi diye bilinen bir mahalle kahvesi vard?. Buraya k?? geceleri, daha �ok Ramazan geceleri �evrenin tan?nm?? a??klar? gelirdi. Masalar?n �zerine konulan sandalyelerde, ellerinde sazlar? ge� saatlere kadar �??r???r, at???rlard?. Ben hen�z k���k ya?ta olmama ra?men, a??klar?n aya??nda g�l�n� m?sralar uydururdum. Babama s�yledi?im bu m?sralara b�y�kler g�ler, �Bu �ocukta i? var �derlerdi. A??klardan, Mevlut ?hsani, Reyhani, �mmanican, S�mmanizadeler (H�seyin Sinano?lu, Nusret Torunu) gelirlerdi. 20-25 ya?lar?ndayken bu a??klarla dostlu?um ilerledi. F?r?n?ma gelerek sazdan, s�zden konu?ur, sohbet ederdik. Yazd???m ?iirleri bu a??klara g�sterir, fikirlerini sorard?m. ??te bu d�nemden sonra hece vezninden hi� ayr?lmad?m."

G�N�L
Gel de ?u da?lar?n doruklar?ndan
�aylara kar???p akal?m g�n�l
A?k a?a�lar?n?n oyuklar?ndan
Gen�lik y?llar?na bakal?m g�n�l
Neydi o tozpembe gen�lik y?llar?
Yand? tutu?tu da kald? k�lleri
Solgun �ehreleri, titrek elleri
Hayal selleriyle yuyal?m g�n�l
Hani seninle bir ahd?m?z vard?
G�l kayalar?ndan �i�ek kopard?
Kahve fal? gibi kabar kabard?
Her g�n her fincandan �?kal?m g�n�l
�ivili zihnimde �?km?yor o an
EYL�L 2022 27
Elinde �eki�le eziyor zaman
Seman?n zar?n? y?rt?nca duman
B�t�n arzular? t?kal?m g�n�l
Ben bir kaderiyim kader delisi
Hak'k? zikrediyor eti derisi
Bak kap?na geldi iylik perisi
Uzat ellerini �ekelim g�n�l.

Olgunluk d�neminde ?air, etraf?n? art?k kendi g�zleri ile g�rmeye ba?lar. Duygular?n?, d�?�ncelerini kendine �zg� anlat?m?yla ifade eder. ?iirlerinde a??rl?kl? tema, a?kt?r. Ula??lamayan, sonunda kavu?ma olmayan, geride ac?, ?st?rap ve bitmek bilmeyen bir �zlem b?rakan bir a?k. Kendisi anlatmasa da, etraftan duydu?uma g�re mahallesinde yak?n bir kom?unun k?z?na sevdalan?r. Onu y�rekten ister. Hangi ?artlarla bilinmez, bu sevday? kimseye a�amaz.

Sevdi?i de ba?ka birine gelin olmu?tur.
Neler ge�ti aradan yine de taze misin?
Ben y?llarda eridim sen eski g�zel misin?
Duydum ki bir zalimin kollar?nda uyuklar
Yaln?z kal?nca bana beddua edermi?sin.

?u m?sralar, ozan?n ya?ant?s?na ayna olur adeta:

ADAM
Ben ki bu d�nyan?n �ark?na girip
Dengeli dengesiz d�nd�ren adam.
B�t�n sevgileri topra?a g�m�p
B�t�n a?klar?n? �ld�ren adam.
Porsuk y�zler verdi girdi?im her in,
Bir ba?ka insan?m, tutmad?m hi� kin
Her g�n t�rl� sarho?, her g�n�m bitkin
Ya?am?n? b�yle s�rd�ren adam
Belli y?k?lm???m her sabah erken
Musalla ba??r?p mezar �ekerken
Y�z�me bakana mutluyum derken
Eli yalan?ma g�ld�ren adam...


Bekard?k, o y?llar. Bizdeki sevda esintileri, y�re?indeki ate?i volkana �evirir, f?r?n?n i�indeki kor alevler gibi m?sralara d�k�l�rd�:

�yle zihnime girdin, �yle akl?m ald?n ki,
�izdi?im her m?srada, her k?t �ada sen vars?n
Ve manas?z bir ya?am sonunda anlad?m ki
Ben tapar?m, ko?ar?m, sen i?renir ka�ars?n.
Ama bitmedi kavgam, ?imdi daha g��l�y�m.
Maddende nefret varm??, mananda bilin�liyim
Derin bir kuyu gibi kara kara i�liyim,
Beni bu �a?da de?il, gelecekte anlars?n.
A??z dolusu t�kr�k gibi �alarken yere,
Basitli?inden ba?ka ne b?rakt?n evrene?
Bil ve sak?n unutma, senle d�nen pervane
�ark? dokunur bir g�n �h eder de yanars?n.
Leyla Ben, Mecnun benim; Kerem ben, Asl? benim
Ey beyhude yananlar, g�r�n�z yasl? benim
Od bende duman bende, sinesi pasl? benim
Bir ��km�? dilenciyim elbette ki kovars?n.

?iirlerindeki a??rl?kl? bir di?er tema da tabiatt?r. Hayat?n?n b�y�k bir b�l�m�n� f?r?n?n yak?c? ate?i kar??s?nda ge�iren ozan i�in do?a, hayallerini s�sleyen bir serap halindedir.

G�l a�ar yaylanda ceylanlar ge�er
Kavaklar uzan?r,�amlar dal verir,
Derelerin �a?lar,s�r�ler gezer,
Ar?lar sevi?ir,petek bal verir.

?airin tabiat �zlemini, Karacao?lan�?n ?iirlerindeki tada benzer ?u d�rtl�kler ne g�zel anlat?r:

Atta yele gibi, geline kemer
Kanad?m ovalar, da?lar ne g�zel.
G�?e y?ld?z gibi, geceye kamer
Murad?m ovalar, da?lar ne g�zel.
Koyunuma otlak, kuzuma s�ts�n,
Deliver bacan?, volkan?n t�ts�n.
�aml???n b�y�s�n, ye?ilin bitsin
?mdad?m ovalar, da?lar ne g�zel.
Sa�lar?n ye?illik, dereler ka??n,
Kar yorgan?n olur, �?�men k???n
Hakk? selaml?yor dimdik bak???n
Feryad?m ovalar, da?lar ne g�zel.
K?zlar?m?z i?ler ipeklerini,
Ar?lar doldurur peteklerini
�psem efk�rl?y?m eteklerini
Kurban?m ovalar, da?lar ne g�zel.
Elinle verirsin yiyece?imi,
Ba?r?nda gizlersin i�ece?imi
Bilirsin b�?r�nden ge�ece?imi
Yollar?m ovalar, da?lar ne g�zel.


8 heceli ?u ko?mas?nda dereler adeta tablola?t?r?l?r:

Y�ce da?lar? severim
Hele dereler, dereler
Bahar gelince bezenir
G�le dereler, dereler
�i�ek a�ar yaprak de?mez
Suyunu yabana vermez
Ma?rurdur o,boyun e?mez
Sele dereler, dereler.
Bahar gelip g�l a�anda
�rdekler suyun i�inde
Ta??na bas?p ge�ende
Dile dereler, dereler
Kemer olur da?lar?na
Hayat verir �amlar?na
Bedenime kollar?ma
�ile dereler, dereler
�ak?llar?n yosun tutar
De?irmen bendine akar
K�yl�, kentli sana bakar
Gele dereler, dereler.

Elinde saz? olmad??? i�in "kalem ?airi" diye niteleyebiliriz ozan?. Lakin tabiat temal? ?iirlerinde saz?n na?melerini duyar gibi oluruz. ?iirlerinde sosyal konulara da de?inmi?tir Kaderi:

Zaman akt? sel gibi, nar gibi yakt? bizi
Halkaland? hep y?llar, ard?na takt? bizi,
Cumhuriyet ne ho? s�z, ne ulu bir sedad?r,
Kollar?n? dolay?p her sabah �pt� bizi.

?air, bir 10 Kas?m g�n� duygular?n? ?�yle dile getirir:

Yaslar?n b�y�?�nde ac?m? anlatmaya
?�in i�in a?lar?m Kas?m sabahlar?nda
G�ne? do?muyor, neden ay do?muyor batmaya
Karalar? ba?lar?m Kas?m sabahlar?nda.
Bir koca kervan y�r�r, ad?mlar k?sa, a??r
Yorgun mudur bilinmez kim nereye �a??r?r?
Tek bir �??l?k, tek bir ses: �Atam" diye ba??r?r
K�p�r�r�m, �a?lar?m Kas?m sabahlar?nda.
Erzurum ve Dada?, m?sralar?nda ?�yle bi�imlenir:
Dada? seni nas?l, nas?l anlatam?
Paland�kenlerde kar m?s?n nesin?
?lin so?uk ama �z�n s?caks?n,
Kara g�zl�lere yar m?s?n nesin?
Efk�r?n m? var ki, �at?k ka?lar?n,
Yayla kokusunu verir ta?lar?n
Lacivert ???val? sert dada?lar?n
Meydan-? cenklerde zor musun nesin?
Tenin ayaz yakm??, Rengin yaylal?
Y�z�n nur sa�?yor, g�nl�n sevdal?
Dada?, Laleli�ler neden dumanl??
G�nl�n �i�eklerle g�r m�s�n nesin?
Yi?itlerin meydanlarda g�re?ir,
G�zellerin orak ile e?le?ir,
Ozanlar?n sevda ile s�yle?ir
Y�kselir minaren, nur musun nesin?
Yollar?n var asfalt ile ta? ile
Yaz?n Ge�er, ya?mur ile ya? ile
Bo?u?ursun bora ile k?? ile
Da?lar?n g�klerce, h�r m�s�n nesin?

?iirlerini genellikle ko?ma tarz?nda yazm??t?r. �o?unlukla 8-11 ve 14'l� hece vezni ile zengin kafiyeyi kullanm??t?r. Ozan?n mani tarz?nda ?iirleri de vard?r:

Ye?il mendilimi tut
Bu da sana bir umut
Ablan? seviyorum
Sar? k?z beni unut
Gece sa�?n? �rd�m
Yatt?m d�?�mde g�rd�m
Seni asker etmi?ler
Hem a?lad?m hem g�ld�m

?lgin� manzumelerinden biri de gaz lambas?n? anlatan ?iiridir:


Ok?arken h�ner ister, fitili k?z gibidir
Zamanede bu lamba g�kte y?ld?z gibidir
Kap?y? yava? kapa, pencereyi a??r �rt
Ate?i s�ner gider, kurnaz h?rs?z gibidir.

A??k Kaderi'de T�rk Halk Edebiyat?'n?n bakir sayfas? olan destanlara kar?? bir tutku vard?r. ?slamiyet�ten �nceki devirlere ait bu epik t�r�, kendi duygu ve co?kunlu?uyla manzumele?tirmeye �al??m??t?r.

YARATILI? DESTANI'NDAN
Daha eski �a?larda hi� bir varl?k yok iken
Ay y?ld?zlar, g�k, toprak, g�ne? dahi do?mazken
Bir alem ki u�suz, Bir alem ki bucaks?z
B�t�n d�nya yaln?z su, hem ovas?z, hem da?s?z
Varl???n ba?lang?c?, tanr?lar?n b�y�?�
?nsan?n ilk atas? tanr? Karahan vard?.

Bu konuda, Metin Karada?, Vedat Nuri Turhan ve Hayati Kerget materyal y�n�nden kendisine yard?mc? oluyordu.

G�rmedim yardan bir vefa, bitirdim ba?lad???m?
Ne d�nyada tek mutluluk, unuttum ya?ad???m?

Tad?ml?k da olsa ?iirlerinden �rnekler verdi?imiz Kaderi'nin m?sralar?, edebiyat, ?iir ve musikinin harman oldu?u bu mek�nda ?ekillenir, ruh kazan?r. D??ar?da nefes kesen tipinin u?uldad??? k?? geceleri, f?r?n?n s?cakl???nda, de?irmen kokan un �uvallar? aras?nda, lava? ekmek, g�?ermi? lor ve f?r?n kenar?nda demlenmi? �ay tad?nda b�t�nle?mi? g�n�llerin muhabbeti doyumsuz olurdu.


Kimler yoktu ki bu sohbet deryas?nda: Prof Dr. Harun Tolasa, Prof.Dr. Co?kun Alptekin, Prof.Dr. Ensar Arslan, Prof.Dr. Y�ksel Gencal, Dr. Fahrettin Ar?c?o?lu, Prof.Dr. Metin Karada?, M�cahit EYL�L 2022 29 K�leri, Murat Yal�?n, Do�.Dr. Vedat Nuri Turhan, �cal G�nel, ?lhami Kamber, Kemal Bar??, Sad?k Onursal, Alaattin Karaca ve niceleri...

Kaderi'nin ?iirleriyle ba?layan s�yle?i, �cal G�nel'in uduyla renklenir, ard?ndan Harun hocan?n, �Mani oluyor halimi takrire hicab?m �?ark?s?yla doru?a ula??rd?. Co?kun hocan?n tarihi anekdotlar?, Ensar hocan?n halk ?iirinden �rnekleri, ?lhami Kamber'in saz? ve t�rk�lerine girizg�h olurdu.

Divan edebiyat?, Halk edebiyat?, ?ark?lar ve t�rk�lerle o mek�n bir derg�ha d�n�?�rd�. Bu geceler beni �yle etkilerdi ki, Ye?ena?a�dan Hac?cuma'ya y�r�yene dek, zihnimde bir ?iir olu?tururdum. O g�nler i�in ?lhami Kamber, duygular?n? ?�yle dile getiriyor:

"O f?r?nda un �uvallar?n?n, hamur tahtas?n?n dibinde duygu dolu, bazen saz, bazen t�rk� ve en �ok da ?iirlerle bezeli sohbetler, Neco'nun o g�k mavisi g�zlerinin bak???, �n�mden ak?p gidiyor." Ayn? mahalleden Ali Nazmi Top�u, ozandan i?itti?i fakat kitab?nda olmayan m?sralar? terenn�m ediyor bize:

Yemye?il a?a�lar, yemye?il bah�e,
?�inde bir a??k oturur, bir de d�?�nce..

Kim bilir, hangi gazetenin bo?lu?unda yitip gitmi?tir bu dizeler?

Mehmet Da??stanl? ise ozan i�in ?unlar? s�yl�yor: �Biz ayn? mahalledeydik. Lava? ekmeklerini �ok yemi?izdir. Ayn? tiyatro oyununda sahneye �?kt?k. Do?a�lama �ok deyi?lerini dinledik.

Vefat? bizi derinden �zm�?t�". "�ocukluk ve gen�lik y?llar?m?zda Ye?ena?a Mahallesi'ndeki lava? f?r?n?nda o m�tevaz?, sayg?l? halini, a??rba?l? sessizli?ini hat?rlar?m. Mek�n? cennet olsun" diyor, duygular?nda Nurettin Da??stanl?.

Do?an �nal: �Bir ak?am f?r?nda bize okudu?u "�?retmen" ?iirini unutamam. Sohbetiyle bizi mutlu etmi?ti.

Vahap �zk?ran: �Metin Karada?'?n evlerinde unutamayaca??m bir edebiyat sohbetinde tan?m??t?m. Ruhu ?ad olsun.

K?sacas?, bizim d�nemden Kaderi'nin m?sralar? ve sohbetiyle tan??mayan pek az ki?i vard?r.

Ba?ka bir gece, Kaderi'nin bir ?iirini hicaz makam?nda besteleyen �cal G�nel, uduyla bize s�rpriz yapm??t?:

Gurbetteki sabahlar ba?r?mda ba?ka izdi
Sende k�p�ren hayat bende solgun bir y�zd�
Y?llardaki tek vefa y�z�mdeki hatlarm??
Nas?l insafs?z oldu nas?l derinden �izdi

Bazen tiyatro �al??malar?m?z? da burada yapard?k. Amat�rce birka� tiyatro eserinde oynayan Necati G�ler, en son Halk Oyunlar? Halk T�rk�leri Turizm Derne?i'nce Dada? Sinemas?'nda sahnelenen "IV. MURAT" adl? oyunda, Sadrazam Recep Pa?a'y? muhte?em ?ekilde canland?rm??t?. Tarih,12 Mart 1975.Yedeksubay olarak askere gidiyorum. Otob�sler, bu g�nk� Merkez Bankas?'n?n �n�nden kalk?yor. Ailem, e?,dost beni u?urlamaya gelmi?ler. Necati abi de orada. Vedala??rken cebime bir zarf koyuyor. �Yolda okursun �diyor.

Ak?am?n h�zn�nde, yaln?z kal???m?n ?st?rab?, g�zya?lar?m? engellemeye �al??an bo?az?mdaki d�?�mlerle zarf? a�t?m. ?�inde 50 lira ve bir ?iir:

Bil ki ne y?k?ld?m bu ayr?l??ta,
Ne denli sevindim, bilesin Kerget.
Aln?ndan �perken girdi?in k??la,
Vatana t�m g�c�n veresin Kerget
D�nya bu y�z�ne bir ba?ka bakar
Bir ba?ka kavurur bir ba?ka yakar
Rindane g�nl�mden bir nehir akar
Yan?p yak?l?nca i�esin Kerget
Ben bir divaneyim, yoksulum, ac?m
Yaz?lar saray?m, ?iirler tac?m
Bilmem ne isteyim, neye muhtac?m?
KADER?'yi bazen anas?n Kerget

Erzurum d???nda g�rev yapt???m y?llarda ?zmit/K�rfez'e nakleden Necati G�ler,16 May?s 2004 y?l?nda ?iirlerini ve dostlar?n? b?rakarak terk-i d�nya eyler.

�yle d�nd� ki zaman y�zlerde al kalmad?
Sen kendi k�?ende bittin bende de hal kalmad?

Bu �al??mamdaki b�t�n gaye, Erzurum�un topra??nda yeti?mi? bu ?air ruhu d�nemi ya?amam??, onunla kar??la?mam?? insan?m?za tan?tmak, ?iirleriyle onlar? tan??t?rmak; KADER?�ye olan vefa borcumu bir nebze olsun �deme iste?iyle olmu?tur.

Ona Allah'tan rahmet ve ma?firet diliyorum. Mek�n? cennet olsun.