Roma bir gnde kurulmad? diye gzel bir sz vard?r. Bu sz bizlere hayranl?k duydu?umuz ?eylerin bir anda olamayaca??n?, bir sre gerektirdi?ini hat?rlat?r. Sre tek bir an de?ildir. Srete ya?ananlar ile ?ekillenen bir dizgi vard?r. Birbirini izleyen de?i?imler sz konusudur.
Seluklu iin de durum farkl? de?ildir. Ne yaz?k ki bizler zaferlere odaklan?rken ba?ar? ncesinde ya?ananlar? grmezden geliyoruz. O zaman da sanki zafer odakl? tarih anlay??? yanl?? gibi anla??l?yor. Yanl?? olan ya?am gere?inden uzak hamasi bak??la yo?rulmu? romantik de?erlendirmeler yapmam?z.
Seluklular?n tarih sahnesine bir anda y?ld?z gibi parlad???n? d?nyoruz. Seluklu tarihini 1040 Dandanakan Zaferi ile ba?lat?yor, ncesinde ya?ananlar? bir paragraf ile es geiyoruz. Oysa Seluklular? Seluklu yapan 1040 ncesinde ya?ad?klar?d?r.
Seluk Bey 10. yzy?l?n sonlar?na do?ru Yengikent Yabgusu ile sorun ya?ad??? iin Cend ?ehrine gmek zorunda kalm??t?r. Seluk Beyin pe?inden ok say?da ki?inin gitti?ini d?nmek yanl?? olur. nk hibir zaman hi kimse kurulu dzenini bozmak istemez. Ama elbette zaman iinde kendilerine kat?lanlar?n say?s? artm??t?r.
Cend ?ehrine ger gmez her ?eyin istedikleri gibi gitti?ini de d?nmek byk bir yan?lg?d?r. Seluk Bey en byk o?lu Mikail Beyi kaybeder. Mikail Bey, Tu?rul Bey ve a?r? Beyin babas?d?r. Babalar?n? kk ya?ta kaybeden torunlar?n sorumlulu?unu dedeleri Seluk Bey stlenir. Seluk Bey 1009 y?l?nda vefat edince o?lu Arslan Yabgu idareyi devr al?r. Onunla birlikte Seluklular gittike glenmeye ba?larlar. Daha iyi bir yurt aray???nda Maverannehir taraf?na geerler. Gazneliler bu s?rada Seluklular?n glenmesinden memnun de?ildir. Sultan Mahmud, Seluklular?n ne kadar gl olduklar?n? anlayabilmek ad?na Arslan Yabguyu saray?na davet eder.
Bu davette Sultan Mahmud, Arslan Yabgu'ya, askere ihtiyac? olsa yard?m iin kendisine ka ki?i gnderebilece?ini sorar. Arslan Yabgu, Bu yay? kendi boyuma gnderirsem 30.000 ki?i derhal gelir. diye cevap verir. Sultan Mahmud devam?nda daha fazlas?na ihtiyac? olursa ne Do. Dr. Ba?ak Burcu EKE* * Adnan Menderes niversitesi, bburcueke@gmail.com EYLL 2022 9 kadar yollayabilece?ini sorar. Arslan Yabgu, Sultan'a do?ru eliyle bir ok atm?? ve bu oku al?p gtrrse 10.000 ki?i daha gelece?ini syler. Arslan Yabgu ismi ile msemma bir ki?ilik olarak cesur ve at?lgand?r. Gazneli Mahmud sormaya devam ettike Arslan Yabgu daha fazla asker say?s? sylemi?tir. Balhana gnderilecek bir ok ile 100.000 atl?, bir oku Trkistan'a gnderdi?inde ise 200.000 atl? gelece?ini syler.
Arslan Yabgu ve onunla birlikte Seluklular bu pervas?zl???n bedelini ok a??r demi?tir. Gazneli Mahmud Seluklular? kmsememi?, gelebilecek bu asker say?s?n? ciddiye alm?? ve Arslan Yabguyu Kuzey Hindistanda Kalincar Kalesine hapsetmi?tir.
Seluklular Arslan Yabgunun hatas?ndan ders ?karm?? ve g olarak daha stn olduklar? zamanlarda ilm-i siyaset izgisinden ayr?lmam??lard?r. Her syledikleri do?ru olmu? ama her yerde her do?ruyu sylememi?lerdir.
Arslan Yabgu gibi etkin ve karizmatik bir lideri kaybeden Seluklular yeni bir sayfa amak midi ile Maverannehirden Harizm Blgesine do?ru gitmi?tir. Byk mitlerle a?lan bu sayfa ne yaz?k ki ba?tan a?a?? kanla kaplanacakt?r.
Harizm?ah Altunta??n o?lu Harun, Gazneliler ile ya?ad??? sorunda Seluklular ile mttefik olmu? ancak sonras?nda tam olarak bilinemeyen bir sebeple Seluklulara kar?? tav?r alm??t?r. Seluklular ile hep sorunu olan Cend hakimi ?ah Melik ile anla?m?? ve ondan Seluklular? ortadan kald?rmas?n? istemi?tir. ?ah Melike gnderilen mektupta ?yle yaz?l?d?r : Hi beklemeden byk bir ordu ile Seluklularla sava?maya git ve onlar?n kkn kaz?maya ve ba?lar?n? ezmeye al??. Nefes alan bir ki?iyi bile sa? b?rakma!
1034 y?l?nda Kurban Bayram?n?n drdnc gn, Seluklular nerdeyse tarih sahnesinden silinmenin e?i?ine gelmi?tir. len ki?i say?s?n?n 10 GEL???M ERZURUM 8000 kadar oldu?u sylenir. Ya?ayanlar?n, zellikle de kad?nlar ve ocuklar?n o?u esir edilip gtrlm?tr. K?l? ve ok yaralar? ile peri?an Seluklular tekrar Horasana do?ru gitmeye karar verirler.
Gazneli tarihi Beyhaki Seluklular?n Horasana do?ru giderlerken donmu? Ceyhun Nehrinden getiklerini, k?? zaman?n?n etin ?artlar?nda eyersiz ?plak at s?rt?nda Ribat-? Nemek isimli yerle?ime vard?klar?n? yazar.
Tu?rul Bey ve a?r? Bey, ?plak at s?rt?ndaki Seluklular?n atlar? stnde f?rt?na olmalar?n? sa?layacak byk bir karar al?rlar. nlerinde tek bir seenek vard?r, o da en iyisi olmak. Ama nce yaralar?n? sarmalar? gerekmektedir. Gazneli Sultan Mesuddan hakimiyetindeki Horasanda ya?amay? talep etmeleri gerekmektedir. Babas? Sultan Mahmud ile kendi amcalar? Arslan Yabgu aras?nda gemi?te ya?ananlar bu talebi tehlikeli hale getirmektedir. Seluklular? Seluklu yapan bir di?er zellikleri de cesur olmalar?d?r.
Gemi?in hesapla?malar? devam ederken Gazneli Sultan Mesud belki kendi gcne fazla gvenmesinden, belki Seluklular?n askeri gcne ihtiya duymas?ndan, belki de Seluklu gibi bir potansiyelin di?er rakipleri ile birlikte olmas?n? engellemek niyetiyle Seluklular?n Horasana gei? iste?ine olumlu yan?t verir.
Tu?rul Bey ve a?r? Bey liderli?inde Seluklular Horasan?n hakimi olmay? kafalar?na koymu?lard?r. Horasan d?mn zerlerse, pe?i s?ra ?ran, Arap Yar?madas?, Kafkaslar ve Anadolu ?eklinde fetih silsilesi imkans?z de?ildir.
Horasan verimli topraklar? ve ?pek Yolu ticaretinin nemli merkezlerinden biri olmas? d???nda 3 milyon km2den fazla bir alan? kaplayan geni? bir co?rafyad?r. Blgenin hakimi Gazneliler ekonomik olarak ok iyi durumdad?r. Ordular? ise ok gldr. Seluklular ?artlar?n aleyhine gibi durmas?na ald?r?? etmemi?ler, byk bir adanm??l?k ile hedeflerine odaklanm??lard?r. Seluklular ?artlar? ve kabiliyetlerini do?ru de?erlendirip muhte?em bir plan? i?lerli?e koyarlar.
Seluklular ya?ma ile Horasan? ve Gaznelileri y?pratarak da??tacaklard?r. Gazneli Mesuda sba??ndan gelen bilgilendirme ?u ?ekildedir: Ey dnya sultan? ve zaman?n hakan?, bilmi? olas?n ki Seluklular her biri keskin ve kan dkc k?l? gibi bir boydur. Hasm?n g?sne m?zrak ve d?man?n ba??na ?plak k?l?t?r. Her birisi demirden yay, kimse e?emez ve yak?c? ate?tir, kimse de?emez. lmden korkular? yok ve hileleri oktur. Halk?n kalbine deh?etleri dolmu? ve gnllerini heybetleri alm??t?r. nceleri bunlar lkemizin fakir ve zay?flar?ndan idi.
Seluklular 1040 y?l? geldi?inde art?k Gaznelileri yenmek iin haz?rd?r. Dandanakan Ovas?nda 300 adet fil sahibi, ki bunu gnmzn tanklar? ile e? tutabiliriz, anl? ?anl? Gazneli Mesudun ordusunu tarumar etmi?lerdir. Sava??n en s?cak an?nda bozguna u?rayarak kaar gibi yapm??lar ard?ndan Turan ya da Hilal takti?i olarak an?lan taktik ile sa? ve soldan d?man? sararak yok etmi?lerdir.
Dandanakan Zaferi ile ilgili as?l sorulmas? gereken soru genellikle sorulmaz. Gazneliler de sava?lar?nda defalarca Turan takti?ini kullanan bir Trk devletidir. Bu geri ekili?in hile oldu?unu nas?l anlamazlar? Do?u Roma (Bizans) ?mparatoru Romen Diyojen de dahil olmak zere, Seluklular? tan?yan her d?man bu takti?i kullanabilece?inin fark?nda iken nas?l oluyor da Seluklular her defas?nda bu takti?in i?e yaramas?n? sa?l?yorlar?
zgvenleri ile bunu ba?arm??lard?r. Rakipleri ya da d?manlar?n?n kendilerini a?a??lamas?na ald?r?? etmemek, onlar?n kibrine oynamak byk zgven gerektirir. zgven iin i disiplin ve i denetim ?artt?r. Kibirli insan?n gznn kr oldu?unu, narsistin kendinden ba?ka bir ?ey grmedi?ini ak?llar?ndan hi ?karmam??t?rlar. Asl?nda bu taktik ile d?man? aldat?yor de?illerdir. D?man kibrinden dolay? kendi kendini aldatmakta ve kendi sonunu kendi haz?rlamaktad?r.
Seluklular 8 milyon km2lik alana sahip devletin kurucusu ve yneticisi olmalar?n? ak?llar?n? do?ru ve etkin kullanmalar?na borludur. Seluklular?n bizlere rehberli?ini hakk?yla idrak edebilmemiz ancak rasyonel bak?? a?s? ile mmkn olacakt?r. ?anslar? yaver gitti?i iin, bir gnde kurulmu? gibi davranma yan?lg?s?ndan kurtularak ilk ad?m? atabiliriz.