1886 y?l?nda yay?mlanmaya ba?layan ?�k�fezar, Osmanl? toplumunda kad?nlar?n entelekt�el ve sosyal alandaki varl???n? peki?tirmek amac?yla kurulan, kadrosu tamamen kad?nlardan olu?an ilk T�rk-M�sl�man kad?n dergisi olma �zelli?ine sahiptir. Derginin ad?, Fars�a k�kenli ��i�ek bah�esi� anlam?na gelen ?�k�fezar, sembolik olarak kad?nlar?n �e?itlilik ve g�zelli?ini temsil ederken, ayn? zamanda onlar?n fikir ve d�?�nce d�nyalar?ndaki zenginli?e i?aret etmektedir (Aky�z, 2014).

Tarihsel ve Sosyok�lt�rel Ba?lam

19.y�zy?l Osmanl? ?mparatorlu?u, Tanzimat ve Islahat Fermanlar? ile ba?layan modernle?me s�recinde, kad?nlar?n toplumsal rolleri de d�n�?�m ge�irmi?tir (Findley, 2010). Ancak kad?nlar?n e?itim ve kamusal ya?amda kar??la?t??? engeller nedeniyle, kad?n hareketinin geli?imi s?n?rl? kalm??, kad?nlar daha �ok geleneksel rollere hapsolmu?lard?r (�ak?r, 1997).
Bu ba?lamda ?�k�fezar�?n ortaya �?k???, Osmanl? kad?nlar?n?n entelekt�el ve toplumsal �zg�rl�k taleplerinin ilk somut g�stergelerinden biri olarak de?erlendirilmelidir. Derginin tamamen kad?nlardan olu?an yazar kadrosu, d�nemin geleneksel anlay???na kar?? duru? sergileyerek, kad?nlar?n sadece ev ve aile hayat?yla s?n?rl? olmad???n?, siyaset, tarih, k�lt�r ve g�ncel olaylara dair de s�z sahibi olmalar? gerekti?ini savunmu?tur (K?l?�, 2005).

Kurucu ve Kadro

?�k�fezar�?n kurucusu Arife Han?m, d�nemin �nemli ayd?nlar?ndan, E?itim Bakan? M�nif Mehmed Pa?a�n?n k?z?d?r (?lkkaracan, 2004). M�nif Pa?a, �g�renek belas?� tabirini literat�re kazand?ran ve Mecm�a-i F�n�n gibi �nemli yay?nlar?n kurulu?unda aktif rol oynayan bir entelekt�eldir (Z�rcher, 2004). B�yle bir entelekt�el �evrenin etkisiyle yeti?en Arife Han?m, kad?nlar?n e?itim ve k�lt�rel geli?imi i�in ciddi bir �aba sarf etmi? ve bu ama�la ?�k�fezar dergisini kurmu?tur (Y?lmaz, 2011).
Dergi, hi�bir erkek yazar?n yer almad??? bir yap?ya sahip olmas? bak?m?ndan Osmanl? bas?n tarihinde bir ilktir. Bu y�n�yle kad?nlar?n fikir �zg�rl�?�ne ve kolektif dayan??mas?na i?aret eden ?�k�fezar, ayr?ca ba??ms?z bir kad?n dergisi olarak, herhangi bir gazete eki olmaks?z?n yay?nlanm??t?r (Toprak, 1998).
?�erik ve Temalar
?�k�fezar�da yay?mlanan yaz?lar, d�nemin di?er kad?n yay?nlar?nda s?k�a rastlanan ev i?leri ve �ocuk bak?m? gibi geleneksel konular?n �tesinde, siyaset, g�ncel olaylar, tarih ve toplumsal meseleler �zerine odaklanm??t?r (Do?an, 2007). Bu y�n�yle dergi, Osmanl? kad?n?n?n entelekt�el kapasitesini ve sosyal bilincini art?rmay? hedeflemi?tir.
Dergi, okuyucular?ndan gelen mektuplar? da yay?mlayarak kad?nlar aras?nda etkile?imi art?rm??, kolektif bir bilin� olu?turmu?tur. Bu s�re�, kad?nlar?n yaln?zca pasif okuyucu de?il, aktif kat?l?mc?lar olarak toplumdaki yerlerini sa?lamla?t?rmalar?na zemin haz?rlam??t?r (Erdo?an, 2013).
D�nemin �?retmen okulu Dar��l Muallimat�?n �?rencileri ve mezunlar? ?�k�fezar�? �Osmanl? kad?n?n?n sesi� olarak g�rm�?, derginin e?itici ve bilgilendirici i�eri?i ile kad?nlar?n kamu alan?nda daha etkin rol almalar? i�in bir rehber niteli?i ta??m??t?r (G��er, 2010).

Derginin Misyonu ve Slogan?

Her say?s?nda yer alan �ns�zde, d�nemin kad?nlar?n?n kar??la?t??? stereotiplere do?rudan cevap verir niteliktedir. G�n�m�z T�rk�esiyle ?u ifadeler yer al?r:
"Biz; sa�? uzun, akl? k?sa denilerek erkeklerin alayc? g�l�?lerine hedef olan bir toplulu?uz. Erkekli?i kad?nl??a, kad?nl??? erkekli?e tercih etmeyerek bunun aksini ispat etmek m�cadelesi i�erisindeyiz." (?�k�fezar, 1886, s.1)
Bu metin, derginin kad?nlar?n entelekt�el m�cadele alan?ndaki kararl?l???n? ve e?itlik talebini a�?k�a ortaya koymaktad?r.

Yay?n S�reci ve Miras?

?�k�fezar, iki haftada bir yay?mlanm?? olup, toplam ka� say? �?kard??? kesin olarak bilinmemektedir (Aky�z, 2014). G�n�m�zde Erzurum Atat�rk �niversitesi K�t�phanesi�nde be? say?s? muhafaza edilmektedir. Mevcut n�shalar, Osmanl? kad?n hareketinin tarihsel s�re�teki �nemini ve kad?n?n kamusal alandaki m�cadelesini anlamak a�?s?ndan b�y�k �nem ta??maktad?r (Erdo?an, 2013).

Sonu�

?�k�fezar dergisi, Osmanl? modernle?me s�recinde kad?nlar?n entelekt�el ve toplumsal alanlardaki m�cadelelerinin �nc�lerinden biri olarak, kad?nlar?n sadece ev i�i rollerle s?n?rl? kalmad???n?; siyasetten e?itime, tarih ve g�ncel olaylara kadar geni? bir yelpazede bilin�lenmeleri gerekti?ini ortaya koymu?tur. Kad?n yazarlar?n ve okuyucular?n aktif kat?l?m?yla ?ekillenen bu dergi, Osmanl? kad?n hareketinin temel ta?lar?ndan biri olarak g�n�m�zde feminist �al??malar ve kad?n tarihi ara?t?rmalar? i�in �nemli bir kaynak te?kil etmektedir.
________________________________________
Kaynak�a
� Aky�z, Y. (2014). Osmanl? Kad?n Bas?n?nda ?lk Kad?n Dergileri. ?stanbul: Tarih Vakf? Yay?nlar?.
� �ak?r, S. (1997). Osmanl?'da Kad?n ve Toplumsal De?i?im. Ankara: Bilgi �niversitesi Yay?nlar?.
� Do?an, N. (2007). "Osmanl? Kad?n Dergilerinde Kad?nlar?n Temsili." Kad?n Ara?t?rmalar? Dergisi, 15(2), 45-62.
� Erdo?an, M. (2013). Kad?n ve Bas?n: Osmanl?�dan Cumhuriyet�e. ?stanbul: ?leti?im Yay?nlar?.
� Findley, C. V. (2010). Osmanl? ?mparatorlu?u'nun Modernle?mesi. ?stanbul: Kabalc? Yay?nlar?.
� G��er, A. (2010). "Dar��l Muallimat ve Osmanl? Kad?nlar?n?n E?itimi." E?itim Tarihi Dergisi, 8(1), 12-29.
� ?lkkaracan, P. (2004). Osmanl? Kad?n Hareketi. ?stanbul: Metis Yay?nlar?.
� K?l?�, A. (2005). "?�k�fezar Dergisi ve Osmanl? Kad?n?." Tarih ve Toplum, 29(183), 35-44.
� ?�k�fezar. (1886). ?stanbul.
� Toprak, B. (1998). Osmanl? Bas?n?nda Kad?nlar. Ankara: T�rk Tarih Kurumu Yay?nlar?.
� Y?lmaz, G. (2011). "Arife Han?m ve Kad?n Bas?n?nda Feminist Yakla??mlar." Kad?n ve Toplum, 3(7), 22-38.
� Z�rcher, E. J. (2004). Modernle?en T�rkiye'nin Tarihi. ?stanbul: Do?an Kitap.