Covid 19 salg?n?n?n t�m d�nyan?n can?n? yakt??? g�nleri ya??yoruz. Bu g�nlerdeki �nceli?imiz elbette salg?nla m�cadeledir. Salg?nla ba? etmenin en etkili yolu ise yetkililerin tavsiyelerine harfiyen uymaktan ge�iyor. Salg?nla m�cadele art?k t�m d�nyan?n birinci meselesi olmu?tur. Milletlerin kendilerine �zg� birtak?m davran?? kal?plar? ve bu davran?? kal?plar?na uygun olarak geli?tirdikleri m�cadele y�ntemleri var. Millet olarak bizde tarihin derinliklerinden getirdi?imiz ve kodlar?m?za kaz?nm?? olan bir tak?m davran?? �r�nt�lerine sahibiz. Vir�sle m�cadelemizin ?eklini bu davran?? kal?plar? belirliyor. ?nsan, pazarl?ks?z taraf? olan yan?yla, yani can?yla imtihan olurken kendi davran??lar?n? da art?k sorgulamak zorunda kal?yor.

Covid 19 vir�s� bir sel misali �n�ne katt???n? g�t�rme temay�l�nde. T�m vir�slerde oldu?u gibi Covid 19 vir�s�n�n de en iyi taraf?, tarafs?zl???d?r.
Millet olman?n gerektirdi?i kodlar? veya karakter �zelliklerini t�m fertlerin davran??lar?na ilmek ilmek i?leyen ?ey, milli k�lt�r�m�zd�r. Fertlerin davran??lar?n?n ya?lar?, mensup olduklar? milletlerinin mazileri kadard?r. Elbette ki bu davran??lara, k�lt�r�m�ze ev sahipli?i yapan birtak?m mek�nlar ve toplum ya?am?n? nizama sokan baz? toplumsal m�essesler vard?r. Bu m�esseselerden baz?lar? olan mahalle ve ?ehir kavramlar? �zerinden Covid 19 vir�s salg?n?n? ve bu salg?n ile m�cadeleyi tahlil etmeye �al??aca??m.

Zengin tarihi haf?zam?z a�?s?ndan tarihi vakalar? daha eskilerden �rneklemek m�mk�nd�r. Ancak yak?ndan uza?a prensibine tutunarak hen�z daha mezarlar? s?cak olan cedMAHALLE VE ?EH?RLER? YEN?DEN D�?�NMEK Abdullah NEH?R 12 lerimizin tesis etti?i mahalleyi �zer Ergen� Hocam?z: �Mahalleler, �nemli i?levleri olan ?ehir kesimlerindendir. Toplumsal ili?kilerin d�zenleni?inde ve bi�imleni?inde, ki?ilerin bir arada ya?ad?klar? bu alan?n etkisi b�y�kt�r. Osmanl? ?ehirlerinde mahallelerinde, birbirini tan?yan, bir �l��de birbirinin davran??lar?ndan sorumlu, sosyal dayan??ma i�inde olan ki?ilerden olu?mu? bir toplulu?un ya?ad??? yerdir. Bir di?er tan?m?yla, ayn? mescitte ibadet eden cemaatin aileleriyle birlikte yerle?tikleri ?ehir kesimidir. Mahallenin sosyal bir birim olarak ta??d??? �nemden dolay?, Orta � Do?u ve ?slam k�lt�r �evresinin ?ehirleri, mahallelerden olu?an bir bile?im bi�iminde tan?mlan?r.� ?eklinde tan?ml?yor.

Yine Turgut Cansever G�kkubbeyi Yere Koymamak isimli kitab?nda tarihi bir vaka �zerinden mahalleyi ve fonksiyonunu ?�yle anlat?yor. �Arnavutluk�ta Enver Hoca iktidar? ele ge�irdi?inde, Osmanl? mahalle te?kilat? hen�z feshedilmemi?ti. D�nyada Osmanl? mahalle te?kilat?n?n yok edilmedi?i tek noktayd? Arnavutluk. Enver Hoca bak?yor ki, halk burada kendi kendisini idare ediyor. H�lbuki kom�nist teoriye g�re iki as?r i?�i s?n?f? diktat�ryas? olacak, iki as?r sonra halk kendi kendisini idare edecekti.
Bu mahalli te?kilat Arnavutluk�a ikide bir h�kim olmak isteyen ?talyanlar?n dikkatini �ekiyor, �zelliklede ?talyan kom�nist partisini. Bu parti Arnavutluk�taki Osmanl? mahalle te?kilat?n? ara?t?r?yor ve se�im kazand??? b�lgelerde uygulamaya koyuyor. ?talya da insanlar?n kendi mahalle ve sokaklar?yla ilgili s�z s�ylemeleri m�thi? bir etki yap?yor.�

�zer Ergen�in bizlere tan?mlad??? mahalle, Turgut Cansever�in �rnek olay?nda adeta ispat ediliyor. Bizim mahallemiz birbirini tan?yan, bir �l��de birbirinin davran??lar?ndan sorumlu, sosyal dayan??ma i�inde olan ki?ilerin olu?turdu?u, kendi kendine yeten ve kendi kendini idare edebilme kabiliyetine sahip sosyal birimlerdir. Di?er?�m fertlerin olu?turdu?u bir sosyal topluluk olan mahalle ayn? zamanda yatay bir yap?la?maya sahip fiziki mek�nlard?r. G�n�m�zde cereyan eden olaylar g�stermi?tir ki Osmanl? mahallesinde ya?anmas? muhtemel bir salg?n ile m�cadele daha kolay olacakt?r. Oysaki y�ksek binalar?n h�k�m s�rd�?�, bireylerin neredeyse hi�bir etkile?iminin olmad??? toplumda, dar merdivenler veya asans�rler salg?n hastal?klar?n yay?lmas?na adeta yatakl?k etmektedir. Toplu ya?am?n getirdi?i fiziki yak?nl?k ve ortak alan �oklu?u, ki?iyi maddi ve manevi olarak savunmas?z b?rakm??t?r. Bah�eli ve kom?ulu evini terk eden mahalle mukimi, balkonlu ve kom?usuz apartman dairesinin sakini olmak zorunda kal?rken, hem �zel ya?am alan?n? kaybetmi?, hem de d?? etkenlere kar?? savunmas?z kalm??t?r.
�lkemiz �zelinde mahalle kavram?, d�zensiz g��ler ve yeni ?ehirle?me modeli ve sanayile?menin etkisiyle b�y�k de?i?ime u?ram??t?r.1950�li y?llardan itibaren Anadolu�nun do?usundan bat?s?na do?ru h?zl? ve d�zensiz g��ler olmu?tur. Bu g��ler n�fusu Anadolu�nun birka� b�lgesinde toplam??t?r. �nl� sosyolog ve bilim adam? Nurettin Top�u 1969 senesinde ?ehirlerdeki hareketlenmeleri ��Ya k�yde mi arasak benli?imizi?�� diye k�ye ko?uyorsunuz. Onda s???nacak bir avu� temiz toprak ar?yorsun. Heyhat! Topra??n insan? topra?a k�sm�?, g�z�nde ?ehirlerin cehennemindeki parlak ate?li levhalar, kalbinde fabrikan?n matem dumanl? bacas?, a?k?n? b?rak?p el yurduna, yabanc? ?ehrine ko?maya kararl?. Kutsal topra?a sab?r ve sevda ile as?rlard?r ba?lanan varl???n? bir avu� �irkefe g�mmeye haz?r; ruhuna mezar olacak ?ehre do?ru kanatlanm??.� c�mleleri ile birazda �fke ile adeta resmetmi?tir.

Covid 19 vir�s salg?n? ile m�cadelede devletlerin en �ok zorland?klar? yerler sanayile?me neticesinde n�fusun yo?unla?t??? denize k?y?s? olan ?ehirlerdir. Bizdeki durum da d�nyadaki tablodan pek farkl? de?ildir. N�fusun yo?unla?t??? Bat? kesimi b�lgeler �zellikle Do?u, G�neydo?u ve Karadeniz b�lgelerinden yo?un g�� alm??t?r. G�n�m�zdeki n�fus da??l?m?na bakt???m?z zaman Anadolu�nun ?ehirleri bir yana, birka� vilayetin birle?iminden olu?an b�lgelerinin dahi ?stanbul n�fusu kadar n�fusunun olmad???n? g�r�yoruz. Oysaki daha 100 y?l �nce Vil�y�t-? ?arkiyye M�dafaa-i Hukuk Cemiyeti�nin Erzurum Kongresi�ne haz?rl?k i�in Erzurum�da d�zenledi?i vil�yet kongresinde g�r�?�len bir raporda �� B�lgeden katiyen g�� edilmemesini; Osmanl? Devleti�nin Balkanlardan �ekilirken halk?n da ordu ile birlikte �ekilmesinin tarihimiz a�?s?ndan b�y�k bir hata oldu?unu ayn? hatan?n bir daha tekrarlanmamas?n?n Do?u Anadolu�yu Ermenilere terk etmek demek olaca??n? �� belirtmi?, Do?u Anadolu topraklar?n? korumak i�in halka g�� etmemeyi tavsiye etmi?tir.

Son zamanlarda ya?anan k�resel �apl? bu salg?n elbette bitecektir. Bizler mahalle ve ?ehirlerimizin fiziki ve manevi durumunu yeniden g�zden ge�irmek zorunday?z. ?nsan?m?z?, bereketli Anadolu topraklar?n?n tamam?na yaymak ve orada mukim k?lmak elzemdir. Salg?n krizini f?rsata �evirerek insan?m?z? mutlu edecek mahalle ve ?ehirleri insan f?trat? ve milli kodlar?m?za uygun olarak yeniden tesis etmek en �nemli �nceli?imiz olmal?d?r.


SAHAFLARIN ?EYH?NDEN ERZURUM�A B?R HED?YE ( Lokman LOKMACI say?11)

Nice ruhun dolu?tu?u bir evdir sahaf d�kk�n?. Bir kap?s? vard?r ki �l�ms�zl�?e a�?l?r. Kimsecikler pek g�z�kmese de ana baba g�n� gibidir o kap?n?n �n�. Tenin vurdu?u o kap?y? sahaf a�ar sen dur der cana, ruhu i�eri buyur eder. Ba?k�?ede a??rlar� Ruh bu ya halden hale girer. Sahaf?n d�kk�n?nda da kitap olur, defter olur. Ya da bize �yle g�r�n�r.

Sahaf?n i?i zor! Zor ki hem de ne zor.
Kolay m? ruhlarla dolu bir evi omuzlar?nda ta??mak?
Kolay m? ruhlar ile ruhtan �d� kopan �l�ml�leri bir arada a??rlamak?
Kolay m? Alparslan Kotan a?abeyi ile ondan y�z sene �nce ya?am?? Erzurum Erkek Muallim Mektebi Edebiyat Muallimi Sami Bey�i bulu?turup, tan??t?rmak�

De?erli b�y�?�m�z, hem ?ehrimiz Sahaflar?n ?eyhi Halil Bing�l��n sahibi me�hul bir edebiyatseverin tuttu?u "Ezber Defteri�nin sayfalar?n?n aras?ndan bulup �?kard??? ve Alparslan Kotan a?abeyime arma?an etti?i, Erzurum Erkek Muallim Mektebi Edebiyat Muallimi Sami Bey�in, 1. D�nya Sava??, Rus ve Ermeni ??gali sonras?nda ya?anan kara g�nlerin halet-i ruhiyesini yans?tt???, Erzurum Kongresi ile memlekete verilen azim ve istikamet ruhunun izlerini ta??yan 1924 tarihli �Erzurum� ba?l?kl? ?iirini dergimizde yay?nlama f?rsat?n? buldu?umuz i�in Sahaflar?n ?eyhi Halil Bing�l amcam?za ve Alparslan Kotan A?abeyimize te?ekk�r ederiz.

Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lu'nun Meslek Gazetesi'nin 5 May?s 1925 tarihli n�shas?nda kaleme ald??? "Erzurum Muallimler Birli?i" ba?l?kl? yaz?s?ndan �?rendi?imize g�re ?iirin sahibi olan Sami Bey, o d�nemde Erzurum'da kurulmu? olan ve �ok �nemli faaliyetler yerine getiren Erzurum Muallimler Birli?i isimli cemiyetin reisli?ini yapmaktad?r.
Selam ve rahmet olsun Sami Bey�e�
Erzurum
Y�ce T�rk yurdu, ?sl�m �lkesi;
Y?llarca olmu?tun hicr�n beldesi!
Sars?ld?n, ezildin etmedin tu?y�n;
Seni l�y?k de?ildi eylemek nisy�n
Ey sitem-zede, tevekk�l�n �ok!
Sab�rsun, met�nsin, tahamm�l�n �ok!
S�nende yatan ulu ma�bedler,
Diyor ki: D�im� uykudan uyan!
All�h� Ekber: Sad�-y? ma�nev�-i da�vet;
All�h� Ekber: Nid�-y? �?in�-y? hikmet;
All�h� Ekber: Sad�-y? i�til�-ferm�;
K�in�t?n en y�ksek bur�cundan
Seni ikn�a k�f� de?il mi?
H�dis�t?n binlerce ink?l�b?
Seni tatm�n etmiyor mu?
�y�t-? beyyin�t? n�r-? Kur��n�?n
Sana emr etmiyor mu? M�hmel de?ilsin sen!
Vaz�fen �ok b�y�kt�r;
Kadrini art?k idr�k et:
Meleklerden m�beccel ins�n-? k�milsin sen!
Hay�t?n, �m�lin; do?du i?te h�rriyet!
Sen r�h-? ma�s�m, n�r-? ulviyet;
Hay�t-? millet u?runda hay�t? etdin istihk�r;
Seni takd�se g�rmeyen ?�y�n,
�t�si elbette olmal? h�sr�n!..
Erzurum Erkek Muallim Mektebi
Edebiyat Muallimi
Sami Bey
30 Te?rin-i S�ni 1340
(30 Kas?m 1924)