Mektuplar, hat?ratlar, gezi notlar? mfredat d??? tarih vesikalar? olarak de?erlendirilebilir. Resm, so?uk, kurgulanm?? tarih anlat?lar?n?n aksine bu trlerdeki yaz?lar ve bu yaz?lar?n kitapla?t?r?lm?? hlleri s?cak, samimi ve ilgi uyand?r?c?d?rlar. Ayn? zamanda vak?alar? birinci elden gstermeleri a?s?ndan ayr?ca byk nemi haizdirler. Bir yerdeki iktisadi durumu, sosyal ya?ant?y?, sava? ve bar?? hllerini, dostluklar? ve d?manl?klar? grmek a?s?ndan bu kaynaklara ba?vurulmas? yerinde olacakt?r. Resm sylemin a?klar?n?, yalanlar?n? ve propagandalar?n? en gzel ?ekilde buralarda grebiliriz.
Osmanl?n?n son dnemlerinde, II. Me?rutiyet y?llar?nda ya?ayan ve nemli bir fikir ve siyaset adam? olan Yusuf Akuran?n Suriye, Lbnan ve Filistin gezileri, oralarda grdkleri kar??s?ndaki d?nceleri, blgenin iinde bulundu?u sosyokltrel duruma dair tespitleri ve gzlemleri tken Ne?riyat taraf?ndan Suriye ve Filistin Mektuplar? ad?yla kitapla?t?r?l?p yay?mland?. Ayr?ca gezilen yerlerdeki e?itim ve bas?n dnyas?na ait de?erlendirmeler de nem arz ediyor. K?r?m Trklerinden olan Akuran?n mektuplar?n? okurken ok keskin bir gzlemci zeks?yla kar?? kar??ya oldu?umuzu syleyebilirim. Gezdi?i yerlerdeki her durumu en ince ayr?nt?s?na kadar inceliyor, gidi?at zerine kafa yoruyor. Gezdi?i yerlerin ileri gelenleriyle derin sohbetlerde bulunuyor. ?smail Trko?lunun da dedi?i gibi Akura solcular taraf?ndan milliyeti oldu?u iin, sa?c?lar taraf?ndan ise nedensiz yere sevilmemi?. ?slamc?lar da ondan pek hazzetmiyorlar.
Suriye ve Filistin Mektuplar? Rusyan?n Orenburg ?ehrinde yay?mlanan Vakit gazetesine gnderilmek zere kaleme al?nan mektuplardan olu?uyor. Akura, hacca gitmek maksad?yla 1913 y?l?nda Hicaz yolculu?una ?k?yor. Suriye, Lbnan, Filistin, Kuds ve Mekke, Medine Mektuplar? okuduka ok ilgin ayr?nt?lar gze arp?yor. Bizim iin hi de iyi sonular do?urmayan bir gidi?at?n ba?lang?c?, blgeye buralardan olduka uzak olan Rusya, Fransa, Almanya, ?ngiltere ve Amerikan?n yo?un ilgisi, bu devletlerin siyasi ve kltrel olarak ok fazla al??malar? dikkat ekiyor. Yani kendini oralar?n sahibi olarak gren Osmanl? kolunu oynatmazken Avrupa ve Amerika blgeyi ele geirip kendilerine ba?lamak iin ad?m ad?m ilerliyorlar. Okullar, kiliseler, maddi yard?mlar, hastaneler Asl?nda dnle bugn aras?nda de?i?en pek bir ?ey yok. Dn Avrupa ve Amerika oralara kltrn gtrerek yerle?me hevesindeydi. Bugnse buralar? asker s, karakol, imtiyazl? blgeler yaparak blgeye sahip olma amac?ndalar. Bizse hl buralar?n bizim oldu?unu say?kl?yoruz, ne kltr ad?na ne de sosyoekonomik alana dair bir ?ey yap?yoruz. Blge srekli olarak bizden uzakla??rken, avular?m?zdan kayarken gaflet iinde seyrediyoruz. Binlerce ?ehit kan?yla sulad???m?z topraklardan Trke d?man yeti?iyor. ?smail Trko?lunun dedi?i gibi co?rafyay? vatan yapamaman?n s?z?s?n? her dem hissediyoruz ve hissetmeye devam edece?iz.
Akura Bey gitti?i yerlerde -zellikle Beyrut- kar??la?t??? mimari manzaray? i paralay?c? bir ?ekilde tasvir ediyor. Beyrutta ilk dikkatini eken ve ?ehri kaplayan btn byk binalar yabanc?lar?n Bunlar?n hemen hepsi de yabanc? okullar. Beyrutta Frans?zlar?n, Amerikal?lar?n, ?ngilizlerin, Rumlar?n, Ermenilerin, Yahudilerin okullar? var. Hepsi de dzenli, p?r?l p?r?l. En az okulu olanlar Trkler ve Mslman Araplar. Bunlar?n okullar? da derme atma. Suriyede dzen, intizam, ahlak diye bir ?ey kalmam??. Devlet grevlileri sesini ?karm?yor. Tam bir anar?i mevzubahis. Osmanl?n?n buralarda hibir etkisi kalmam??. ?mparatorlu?un ?slahat yapma d?ncesi ok da dikkate al?nm?yor asl?nda. Oralardaki yerle?ik kan?, Trklere daha do?rusu Osmanl?ya muhalif bir anlay??a kaym?? durumda. Herkes, byk btnden kopup kendi hikyesinin pe?inden ko?ma hevesinde. Yusuf Akuran?n harika tespitiyle Avrupal?lar Suriyeyi yiyip yutmaya oktan karar vermi?ler. Milyonlarca para harcan?p okul, hastane, yetimhane a?lm??. Yerli halktan Avrupal?lar lehine gazete yay?mlayanlar bile var. Osmanl?ya d?manl???n tohumlar? sinsice at?l?yor. Osmanl? brokratlar?, memurlar? hibir i? yapmadan vakit dolduruyorlar. Ayn? gnmz Trkiyesindeki gibi Beyrutta Trke kitap satan kitap? yok gibiymi?. Trke gazete okunmuyor, tiyatro oynanm?yor, Trk e?yalar? sat?lm?yormu?. Yani kltr ve medeniyet ad?na koca bir s?f?r.
Akura ?stanbuldan Beyruta giderken ve Beyrutta, Frans?z medeniyetinin hkim oldu?unu yaz?yor. Frans?z gemisinde Arap, Trk herkes Frans?zca konu?uyor. Frans?z Edebiyat? vlyor. Beyruttan ayr?l?p Filistine giderken ise bu durumun de?i?ti?ini sylyor. Bu seferde Alman medeniyetinin etkisi hissediliyor. Filistine gitmek iin bindi?i gemide o?u Alman olan ya da Almanca konu?mak zorunda kalan Yahudilerden bahsediyor. Geminin her yerine Alman medeniyeti sinmi?. Filistinde de Mslman Araplar?n ya?ad??? yerler iler ac?s?. Okullar?n nnden la??mlar ak?yor. Yahudilerin kurdu?u koloni ?ehri Tel Aviv ise modern grnmyle kendini gsteriyor. Dzenli, p?r?l p?r?l bir ?ehir. Okullar? hakeza Trklerin ynetiminde bulunan Filistinde Trk Liras? gemiyor. Yazar, burada ok nemli bir ayr?nt?ya da dikkat ekiyor. Gelece?e projektr tutuyor da diyebiliriz. Yahudiler istedikten sonra burada Yahudi devleti kurulmas? iin hibir maninin olmayaca??n? belirtiyor. zellikle Teodor Herzl Lisesini ziyaret ettikten sonra. Bilindi?i zere Teodor Herzl Siyonist ?srail Devletinin kurulmas?nda ok nemli bir role sahip. Bu devletin fikir babalar?ndan. Asl?nda bir gazeteci. Dnyadaki Yahudileri bir kongrede bir araya getirerek Filistinde Yahudi devleti kurulmas? iin herkesi ikna ediyor. Nitekim Akuran?n ngrleri birer birer gerekle?iyor. Blge elimizden ?k?yor ve Yahudi ?srail Devleti co?rafyaya bir b?ak gibi saplan?yor.
Suriye ve Filistin Mektuplar? bugn anlamak ve anlamland?rmak iin gemi?i nmze seriyor. Asl?nda de?i?en hibir ?ey yok. Dn Osmanl? son dnemlerinde kendi s?n?rlar? ve etraf?ndaki olaylar? anlamaktan ve olaylara mdahale etmekten uzakt?. Bugn Trkiye Cumhuriyeti yan? ba??nda meydana gelen olaylar? anlamaktan ve yorumlamaktan maalesef ok uzak. Vak?alara bak???m?z gereklikten kopuk bir hlde. Blgeyi adam gibi tan?yan uzmanlar?m?z neredeyse yok gibi. Suriye, Filistin ve di?er toplumlar?n sanat?, edebiyat?, dili, ?iiri, sosyal ya?am? zerine derinlikli hibir ara?t?rma, al??ma yok. Ne kendimizi tam anlam?yla tan?yabiliyoruz ne de evremizi Gerekleri grmemek, hakikat nidalar?n? duymamak iin kr ve sa??r bir vaziyette dola??yoruz. Zaman?nda Osmanl?n?n yurdu olan memleketlerde Osmanl? paras? kullan?lm?yordu. Devlet disiplini, otorite denen hibir ?ey kalmam??t?. Kalmad??? gibi trl vergilerle halka zulmediliyordu. Kopu? h?zland?r?l?yordu.
Yusuf Akura meselelere tek bir boyuttan yakla?m?yor. Hani bugn biz co?rafyam?zdaki her trl olumsuzlu?u d?? glere, yabanc?lara ba?l?yoruz ya O, bunun sa?l?kl? bir yakla??m olmad???n? biliyordu. D?? glerin yan?nda devletin de yapmas? gerekenleri yapmad???n? gryor ve sylyordu. Demek ki bunca y?ld?r tarih tekerrr etmi? ve bizler hi ders almam???z. Durumlar bunu gsteriyor.
Suriye ve Filistin Mektuplar? dikkatle okunmay? hak ediyor. Mektuplar deta blgenin foto?raf?n? ekip nmze koyuyor. Asl?nda mektuplar?n her sat?r? Balkan Harbi hezimetini ya?amamak iin birer uyar? niteli?inde ama kimse duymam?? zaman?nda. Tarihin aleyhimizde bir daha tekerrr etmemesi iin d?nmek ve harekete gemek gerekir. Bilgiyle, tecrbeyle desteklenen bir eylemlilik