Strateji oyunlar?n?, erbb? iyi bilir. Benim en ok be?endiklerim, Age of Empires serisi ile 0 A.D. olmakla birlikte, ok say?da strateji oyunu vard?r. ??te, bir medeniyeti seersin, ona uygun ?ehirler kurars?n. ?ehirlerin aras?nda ticret yapars?n, ordunu glendirirsin. ?stersen, oyundaki di?er medeniyetlerden biriyle mttefk olursun, onunla da ticret yapar, daha da zenginle?irsin. Bu arada ordunu kurar ve glendirir, di?er medeniyetlerin sald?r?s?n? engelleyip, onlara kar?? stnlk kurmaya al???rs?n. Oyunun sonunda da ya tek ba??na, mttefkinle birlikte haritay? ele geirirsin. Bu oyunlarda ba?ar?l? olmak ise ekonominin drt unsurunun yeterli olmas?na ba?l?d?r. Yiyecek, alt?n, ta? ve odun. Oyun boyunca, yni mcdele boyunca, bunlar?n hibir ?ekilde yetersiz olmamas? gerekir.
Bu yaz?n?n konusu, elbette bilgisayar oyunlar? falan de?il. Ancak byle bir rnekle ba?lamay? uygun buldum. Mill kalk?nmadan, mill gten bahsediyoruz. Herkesin bu konularda fikri olsa da, her fikir, birtak?m farkl?l?klar ieriyor. Kimisi iin sdece ekonomik zenginlik, kimisi iin asker g, kimisi iin bilimsel ve teknolojik gken, kimisi de hepsi... Ben ise devletlerin yrttkleri mcdele boyunca, gerek duyduklar? her ?eyi kar??layabilecekleri kadar gl olmak olarak gryorum. Bu gce shib olan lkelerin de kalk?nm?? oldu?unu d?nyorum.
Yan? ba??m?zdaki Ukrayna Sava?? ve sald?rgan taraf olarak Rusya zerinden bir fikir yrtecek olursak, e?er Rusya, sava? boyunca ihtiya duydu?u asker, ekonomik, siys ve teknik deste?i sorun ya?amadan sa?layabilecek bir durumdaysa, gl bir devlettir, diyebiliriz. Dolay?s?yla kalk?nm?? sayabiliriz. Bu gerekten yle midir, de?il midir, elbette bu yaz?n?n konusu de?il.
Atatrk, mill kalk?nmay?, mus?r medeniyetler seviyesinin zerine ?kmak olarak yorumlam??t?r. Yni en gl, en ileri olmak. Yni gerekti?inde, ipler kopup, ortal?k kar??t???nda, varl???n? srdrebilecek, ayakta kalabilecek kadar gl olmak. Peki, bu nas?l olur?
Yine strateji oyunlar?na dnecek olursak, grrz ki, en nemli unsur, nfs ve tar?md?r. Bu oyunlarda, e?er yeteri kadar insan?n?z ve tarlan?z yoksa, a kal?r, ne asker yeti?tirebilirsiniz, ne kendinizi koruyabilirsiniz. Hibir ?ey yapamazs?n?z. Bu oyunlar?n temelinde tar?m vard?r. Yeteri kadar tarlan?z olmal?, yeteri kadar hayvanc?l?k yapmal?s?n?z. Tar?m ve hayvanc?l?k, her trl kalk?nman?n temelidir. nk devletler, insana dayan?r ve insan ise znde do?an?n paras?d?r. Dolay?s?yla en temel ihtiyc?m?z, karn?m?z?n doymas?d?r. Karn?n? doyuramayan insanlardan olu?an toplumlar?n ayakta kalmas?, sz konusu dahi olamaz. Karn? doyan insanlardan olu?an ve olas? kt durumlarda da yeteri kadar g?da sto?u olan lkeler, her dim ayakta kal?rlar ve varl?klar?n? hedef alan tehlikelere kar?? gereken mcdeleyi yrtebilirler. Di?er bir unsur ise mdenciliktir. Mden ?kt?ka, bu oyunlarda ekonomi geli?ir. Yeterli g?das? olan ve alt?n rezervi yksek medeniyetler, gl ordular ?karabilir. Ta? kaynaklar? ve odun ise znde imr faliyetlerini kapsamaktad?r. Bu oyunlarda di?er bir medeniyet, istil hareketi ba?latt???nda ilk hedefi, asker birimler de?il, ?ehirler ya da lkeler aras?nda ticret yapan kervnlar ile mdenlerde al??an i?iler oluyor. Yni kar?? taraf?n ekonomisine zarar vermeyi hedefliyor. Hemen ard?ndan da asker birimlere sald?r? ba?l?yor. E?er siz, yeterli ekonomik ve g?da haz?rl???n? yapmam??san?z, muhtemelen oyunu kaybedersiniz.
Dnyn?n her yerinde kalk?nma, bu gce shib olmakla birlikte yrtlr. Tar?ma ve hayvanc?l??a nem veren, mdenlerini ?karan, dny ticretinde pay? olan ve bylece gl ordular ?karabilen lkeler, kalk?nm?? lkelerdir. Bilindi?i zere Japonya ve Almanya, 2. Dny Sava??n?n cezl? devletleridir ve silhlanmalar?, yni gl ordular kurabilmeleri, ancak ABDnin verdi?i izne tbidir. Ancak Kuzey Korenin yrtt? nkleer al??malar ve bu konudaki sald?rgan tavr?n?n etkisiyle, ABD, Japonyan?n nn at? ve Japonya, son y?lKALKINMA VE G Kutlu Altay KOCAOVA larda asker harcamalar?n? byk bir h?zla artt?rd?. 2020 y?l? verilerine gre1 , 49,1 milyar dolarl?k asker harcama yapm??lar. 2010 verilerinde yer alan 46,4 milyar dolarl?k harcamaya gre ok cidd bir art?? oldu?u sylenebilir. SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute, [Stockholm Uluslaras? Bar?? Ara?t?rmalar? Enstits]) raporunda Almanya ile ilgili bilgilere bakt???m?zda da 2020 y?l?nda 52,7 milyar dolarl?k asker harcama grnmektedir. 2010 y?l?nda ise 41,04 milyar dolar oldu?u belirtilmektedir. Yni on y?l srede art??, olduka yksektir. Tabi, bu art???n temelinde Ukrayna ve Rusya aras?nda 2014 y?l?nda ba?layan sava? ortam?n?n olma ihtimli hi de az de?ildir.
?imdi sormam?z gereken soru, ?u olmal?: Peki, Almanyan?n y?ll?k asker harcamalar?n? bu on y?lda, 11,66 milyar dolar; Japonyan?n da 2,7 milyar dolar artt?rabilmesinin sebebi, bar?? kar??t? olmalar? m?d?r, yoksa ekonomik glerini kendi gvenliklerini yans?tmak istemeleri midir? Japonya, blgesinde Kuzey Kore ve in gibi iki tehlikeli d?mna shib oldu?u iin her trl silha shib olmak istenmekte hakl? grlebilir. Ama Almanya gibi Avrupan?n ortas?nda yer alan ve en yak?n sava? blgesi olan Ukraynaya da aras?nda mesfe varken, bu kadar silhlanmakta hakl? m?d?r? El cevb: Hakl?d?r. nk g, btn unsurlarla birlikte ele al?nacak bir kavramd?r. G yoksa, zengin bile olsan?z, kalk?nm?? say?lamazs?n?z.
Ayn? rapora bakt???m?zda Trkiyenin harcamalar?, ok daha d?ktr. 2020 verilerine gre 17,12 milyar dolarl?k asker harcamam?z olmu?. 2010 y?l?ndaki 10,9 milyar dolara gre ok daha yksek olsa da, ya?ad???m?z blgenin tehlikelerinden tr, yeterli oldu?unu d?nmek mmkn de?ildir. Hl-i haz?rda kuzeyinde Ukrayna Sava??, gneyinde Sriye Sava??n?n ya?and??? bir blgedeyiz. Irak?n ABD i?gli, i sava? ve I??D ile yrtt? sava?, son 19 y?la s??d?. Kafkasyada iki een sava??, iki Karaba? sava??, Grcistan sava??, son 32 y?la s??d?. Yunanistan ile zten her dim s?cak at??ma riski bulunuyor. Balkanlarda ise Bosna ve Kosova sava?lar?, 1990l? y?llar?n geneline s??d?. Son y?llarda ise Bosna, yine kaynayan kazan durumunda. ?sril-Filistin at??malar?n?, M?s?r ve Libyada ya?ananlar? ise saymad?m bile... Dolay?s?yla byle bir co?rafya ya?ayan bir lkeyiz. Dolay?s?yla Trkiye, ne denli ekonomik sorunlar?n iinde ya?arsa ya?as?n, romantik bar?? sylemleri ile hareket edemez. Hani, bz? kesimlerin bir slogan? vard?r. Sava?a de?il, e?itime bte diye... E?er kt niyetli de?ilse, sonuna kadar chilce ve aptalca bir sylemdir. nk bar??? koruman?n tek yolu, silhlanmakt?r. ?u nl Ltince szde belirtildi?i gibi: Si vis pacem, para bellum. Trke kar??l??? ise bar?? istiyorsan, sava?a haz?r ol. Byk Trk ayd?n? Abdlhak Molln?n ifdesiyle de, Haz?r ol cenge e?er ister isen sulh salh. Tm dnyda geerli olan bu sz, Trkiyede daha fazla nem kazan?r. nk Trkiye topraklar? zerinde 100 y?ld?r bir sava? ya?anm?yor ve bu kadar uzun sren bir bar?? dnemi, bu topraklarda hi ya?anmad?.
Dolay?s?yla Trkiye iin kalk?nma, yakla??k 5-10 y?l boyunca srebilecek bir sava? esns?nda ayakta kal?p, halk?n ihtiylar?n? kar??layabilecek kadar gce shib olmakt?r. Trkiye, her ?eyin en ktsne haz?rl?kl? olmal? ve her dim gerekli nlemleri almal?d?r. Bunun yolunu da yaz?n?n ba??nda belirttim. Gl tar?m, gereken durumlar iin tar?m sto?u, gl ekonomi ve mdencilik... Ard?ndan da bunlar?n destekledi?i silhlanma. Trkiyenin silhlar?n? mill bir ?ekilde retmesinin de nemi burada ortaya ?k?yor.